Χρησιμοποιούμε τα φυτικά συμπληρώματα διατροφής όλο και περισσότερο στην καθημερινότητά μας: για τη χοληστερίνη, τις ουρολοιμώξεις, το έντερο και για άλλα προβλήματα υγείας. Όμως το γεγονός ότι ένα προϊόν είναι «φυτικό» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι αποτελεσματικό (ούτε φυσικά ότι είναι πάντα ασφαλές).
Για πολλά δημοφιλή συμπληρώματα τα επιστημονικά δεδομένα παραμένουν περιορισμένα. Υπάρχουν όμως ορισμένα για τα οποία διαθέτουμε αρκετά καλές κλινικές μελέτες.
Το cranberry είναι ίσως ένα από τα πιο γνωστά συμπληρώματα για τις ουρολοιμώξεις με αποδεδειγμένη επιστημονική βάση.
Μεγάλη ανασκόπηση της Cochrane, που συμπεριέλαβε 50 μελέτες και περισσότερους από 8.800 συμμετέχοντες, έδειξε ότι τα προϊόντα cranberry μπορούν να μειώσουν την πιθανότητα εμφάνισης συμπτωματικής ουρολοίμωξης, ιδιαίτερα σε γυναίκες που παρουσιάζουν υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις.
Προσοχή: το cranberry μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την πρόληψη υποτροπών. Δεν αποτελεί θεραπεία μιας ενεργού ουρολοίμωξης και δεν αντικαθιστά την αντιβιοτική αγωγή όταν αυτή είναι απαραίτητη!
Η κόκκινη μαγιά ρυζιού (red yeast rice) μπορεί πράγματι να μειώσει την LDL, δηλαδή την «κακή» χοληστερίνη.
Υπάρχει όμως μια σημαντική λεπτομέρεια: περιέχει ουσίες που ονομάζονται μονακολίνες. Η monacolin K είναι χημικά ίδια με τη λοβαστατίνη, ένα φάρμακο της οικογένειας των στατινών.
Μετα-αναλύσεις κλινικών μελετών έχουν δείξει σημαντική μείωση της LDL με τη χρήση red yeast rice. Αυτό όμως σημαίνει ότι μπορεί να εμφανίσει και ανεπιθύμητες ενέργειες ή αλληλεπιδράσεις παρόμοιες με αυτές των στατινών (μυοπάθεια, διαταραχές ηπατικής λειτουργίας και αλληλεπιδράσεις με φάρμακα).
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν μάλιστα τεθεί περιορισμοί στην ποσότητα μονακολινών που μπορούν να περιέχουν τα συμπληρώματα.
Συμπέρασμα: ναι, μπορεί να λειτουργήσει, αλλά δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια απολύτως αθώα «φυσική στατίνη».
Το psyllium είναι μια διαλυτή φυτική ίνα και αποτελεί ίσως ένα από τα πιο υποτιμημένα συμπληρώματα.
Μετα-αναλύσεις τυχαιοποιημένων μελετών δείχνουν ότι η καθημερινή λήψη psyllium μπορεί να προκαλέσει μια μικρή αλλά ουσιαστική μείωση της LDL χοληστερόλης.
Παράλληλα, αυξάνει τον όγκο και βελτιώνει τη σύσταση των κοπράνων και χρησιμοποιείται ευρέως στην αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας.
Χρειάζεται να λαμβάνεται με επαρκή ποσότητα νερού και καλό είναι να υπάρχει χρονική απόσταση από ορισμένα φάρμακα, καθώς οι φυτικές ίνες μπορεί να επηρεάσουν την απορρόφησή τους.
Οι φυτικές στερόλες και στανόλες μειώνουν την απορρόφηση της χοληστερόλης από το έντερο.
Τα αποτελέσματα πολλών κλινικών μελετών δείχνουν ότι πρόσληψη περίπου 1,5–2,4 g ημερησίως μπορεί να μειώσει την LDL χοληστερόλη περίπου κατά 7–10%.
Η επίδραση είναι σαφώς μικρότερη από εκείνη που επιτυγχάνεται συνήθως με τις στατίνες, αλλά μπορεί να έχει θέση ως συμπληρωματική παρέμβαση σε επιλεγμένους ασθενείς.
Το peppermint oil, έλαιο μέντας, έχει μελετηθεί σε ασθενείς με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS).
Μετα-αναλύσεις τυχαιοποιημένων μελετών δείχνουν βελτίωση του κοιλιακού άλγους και των συνολικών συμπτωμάτων του IBS σε σύγκριση με placebo.
Δεν λειτουργεί σε όλους και η ποιότητα των διαθέσιμων δεδομένων δεν είναι τόσο ισχυρή όσο σε άλλες θεραπείες. Μπορεί επίσης να προκαλέσει αίσθημα κάυσου ή γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση σε ορισμένους ανθρώπους.
Το τζίντζερ (ginger) είναι ένα ακόμη φυτικό προϊόν για το οποίο υπάρχουν κλινικές μελέτες.
Τα καλύτερα δεδομένα αφορούν κυρίως τη ναυτία της εγκυμοσύνης, όπου μετα-αναλύσεις έχουν δείξει βελτίωση της ναυτίας σε σύγκριση με placebo.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε μορφή ή κάθε δοσολογία τζίντζερ έχει το ίδιο αποτέλεσμα. Όπως συμβαίνει με όλα τα συμπληρώματα, έχει σημασία το συγκεκριμένο σκεύασμα και η ποσότητα της δραστικής ουσίας.
Ένα από τα συχνότερα λάθη που κάνουμε γύρω από τα συμπληρώματα διατροφής είναι η αντίληψη ότι, επειδή προέρχονται από φυτά, δεν μπορούν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το βαλσαμόχορτο (St John’s wort), για το οποίο υπάρχουν δεδομένα αποτελεσματικότητας σε ορισμένες μορφές κατάθλιψης, αλλά ταυτόχρονα παρουσιάζει σημαντικές αλληλεπιδράσεις με πολλά φάρμακα.